Hermeneutiek: bouwsteen of breekijzer voor kerkelijke eenheid?
Tijdens de COGG-conferentie van 15 april 2026 in Bodegraven stond de vraag centraal of hermeneutiek – de uitleg van de Schrift – bijdraagt aan kerkelijke eenheid of juist tot verdeeldheid leidt.
In zijn hoofdlezing stelde ds. C.H. Hogendoorn dat hermeneutische discussies in de praktijk vaak als een breekijzer functioneren. Standpunten verharden en het onderlinge verstaan neemt af. Hij pleitte daarom voor een heroriëntatie aan de hand van drie vragen: hoe “katholiek” is onze Schriftuitleg, hoe “westers” is zij, en wat betekent een hermeneutiek van het kruis?
Hogendoorn bekritiseerde de sterke invloed van moderne, westerse benaderingen, met name de historisch-kritische methode. Volgens hem is de uitleg van de Bijbel daardoor te veel losgeraakt van de kerk en haar traditie. Hij riep op om de Schrift meer te lezen in verbondenheid met de kerk van alle tijden en plaatsen. Ook waarschuwde hij voor een eenzijdige focus op bepaalde thema’s, terwijl andere bijbelse accenten onderbelicht blijven. Een hermeneutiek van het kruis betekent volgens hem dat de Schrift niet wordt gelezen vanuit de mens, maar dat de lezer zich laat vormen en corrigeren door het Woord.
Dr. J.N. Mouthaan reageerde waarderend, maar uitte ook zorgen. Hij waarschuwde dat het verbreden van de hermeneutische horizon kan leiden tot relativering van wat binnen de gereformeerde gezindte als vaststaand geldt. Ook pleitte hij ervoor om dicht bij de tekst van de Schrift te blijven en niet te veel nadruk te leggen op achterliggende vragen of contexten. In zijn uitwerking van een hermeneutiek van het kruis legde hij nadruk op ernst, tekstgerichtheid en een bevindelijke benadering: werkelijk verstaan van de Schrift vraagt om geestelijke afhankelijkheid.
Dr. C.P. de Boer richtte zich in zijn bijdrage vooral op de kerkelijke praktijk. Hij signaleerde een groeiende kloof tussen theologie en gemeente, waarbij het kerkvolk zich soms onvoldoende meegenomen voelt. Volgens hem is hermeneutiek alleen een bouwsteen voor de eenheid wanneer zij daadwerkelijk gebonden blijft aan Schrift en belijdenis.
In de afsluiting benadrukte ds. Hogendoorn dat zijn pleidooi niet bedoeld is om te relativeren, maar om te verdiepen. De conferentie maakte duidelijk dat de omgang met de Schrift niet alleen een methodische kwestie is, maar direct raakt aan het vertrouwen in de kerk en aan de eenheid van gelovigen.
Teksten lezingen:
Ds. C.P. de Boer